Chắc hẳn bạn đã đọc rất nhiều sách, bài viết hoặc xem nhiều video về phương pháp thiết lập mục tiêu, và có rất nhiều bài viết về thiết lập mục tiêu ngoài kia chỉ chăm chăm vào việc "ép" bản thân phải đạt được thành tựu bằng mọi giá (toxic productivity). Bài viết này của tôi sẽ mang một phong thái khác đó là tập trung vào việc "chữa lành" và "tỉnh thức" (mindfulness): Mục tiêu chỉ là cái la bàn để không đi lạc, còn cuộc sống thực sự nằm ở từng bước chân trong hiện tại.
Để làm nổi bật triết lý tuyệt vời này, tôi đã cố gắng sắp xếp lại các bước một cách rành mạch nhất có thể, chia nhỏ bức tranh và cấu trúc lại để tạo ra một phương pháp hoàn chỉnh.
Có bao giờ bạn cảm thấy mình đang trôi dạt vô định giữa dòng đời, không biết ngày mai sẽ đi về đâu? Hoặc ngược lại, bạn đang gồng mình chạy thục mạng theo những KPI, những cột mốc xa vời, để rồi mỗi đêm ngả lưng xuống giường chỉ còn lại sự trống rỗng và kiệt sức?
Chúng ta thường lầm tưởng rằng thiết lập mục tiêu là việc tự ký kết một bản hợp đồng khắc nghiệt, nơi bản thân bị ép buộc phải thành công bằng mọi giá. Nhưng dưới góc nhìn của sự tỉnh thức, mọi chuyện nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Thiết lập mục tiêu thực chất là một quá trình "đối thoại để hiểu chính mình". Đó không phải là gông cùm, mà là ánh sáng soi rọi để bạn biết mình thực sự trân quý điều gì trong cuộc đời hữu hạn này.
Dưới đây là phương pháp 3 bước để bạn vừa xây dựng được kỷ luật vươn tới đỉnh cao, vừa giữ được sự bình yên trọn vẹn trong từng khoảnh khắc.
Bước 1: Tìm kiếm "Điểm cốt lõi" (Định vị la bàn)
Sai lầm lớn nhất của chúng ta là thường vội vàng viết ra những mục tiêu bề nổi: Mua nhà, đổi xe, thăng chức, hay đạt mức thu nhập bao nhiêu con số. Những điều đó không sai, nhưng chúng thiếu đi một chiếc mỏ neo tâm hồn.
Trước khi lập bất kỳ kế hoạch nào, hãy ngồi xuống, nhắm mắt lại, hít một hơi thật sâu và tự hỏi: Điều mình thực sự muốn đạt được ở sâu thẳm bên trong là gì? Bạn muốn mua nhà vì cần sự an toàn, hay bạn muốn thăng chức vì khao khát được công nhận? Bức tranh tổng quát của cuộc đời bạn trông như thế nào? Khi bạn tìm ra được giá trị cốt lõi (sự tự do, bình an, cống hiến, hay tình yêu thương), bạn đã định vị xong chiếc la bàn của mình. Từ đây, mọi mục tiêu bạn đặt ra sẽ không bao giờ đi chệch khỏi con người thật của bạn.
Bước 2: Cụ thể hóa và "Chia nhỏ" (Bản đồ hành động)
Một khi đã có bức tranh lớn, việc cứ mãi nhìn chằm chằm vào nó sẽ khiến bạn ngợp và sinh ra lo âu. Đây là lúc chúng ta cần đến sự rõ ràng của lý trí. Hãy mang bức tranh ấy ra khỏi tâm trí và đặt nó lên mặt giấy.
Hãy áp dụng tư duy "chia nhỏ bức tranh". Một mục tiêu 5 năm trông giống như một ngọn núi khổng lồ, nhưng nếu bạn băm nhỏ nó thành các mốc: 1 năm, từng tháng, mỗi tuần và cuối cùng là những việc nhỏ bé cần làm trong ngày hôm nay, ngọn núi bỗng hóa thành những bậc thang êm ái. Sự tỉnh thức nằm ở chỗ: Bạn không cần phải cõng cả ngọn núi của 5 năm sau trên vai ngay lúc này. Bạn chỉ cần tập trung làm tốt và trọn vẹn phần việc của ngày hôm nay. Việc chia nhỏ khiến sự vĩ đại trở nên bớt đáng sợ và hoàn toàn nằm trong tầm tay.
Bước 3: Giữ quỹ đạo và Kỷ luật thép
Có bản đồ rồi, việc tiếp theo là bước đi. Kỷ luật không phải là tự trừng phạt, mà là nhớ lại những gì bạn đã hứa với bản thân trong quá trình "đối thoại" ở Bước 1.
Hãy bắt tay vào làm từng bước nhỏ nhất với một sự cam kết tĩnh lặng. Khi những xao nhãng, cám dỗ hay sự trì hoãn xuất hiện dọc đường, đừng vội phán xét hay dằn vặt chính mình. Hãy chỉ đơn giản là nhận diện chúng, mỉm cười và nhẹ nhàng đưa tâm trí quay trở lại với quỹ đạo đã định. Kỷ luật trong tỉnh thức là việc bạn kiên định tiến về phía trước một cách nhịp nhàng, vững chãi, không cưỡng cầu nhưng cũng không buông xuôi.
Tận hưởng hiện tại: Đích đến thực sự nằm ở đâu?
Dù bạn có lập kế hoạch hoàn hảo đến đâu, đây mới là thông điệp quan trọng nhất mà tôi muốn gửi gắm: Hãy xem mục tiêu chỉ là một cột mốc ở đằng xa để giúp bạn đi đúng hướng. Điều quan trọng nhất là phải tận hưởng quá trình ngay bây giờ, ngay lúc này.
Cuộc sống vốn là vô thường. Sẽ có những mục tiêu bạn hoàn thành xuất sắc, nhưng cũng sẽ có những mục tiêu bạn mãi không chạm tới được do những yếu tố khách quan, và điều đó là hoàn toàn bình thường. Đừng bám chấp vào kết quả cuối cùng để rồi đánh mất niềm vui của ngày hôm nay. Hạnh phúc không nằm ở khoảnh khắc bạn cắm cờ trên đỉnh núi, mà nằm ở cảm giác làn gió mát thổi qua mặt bạn trong lúc leo, ở sự nỗ lực chân thành và những giọt mồ hôi rơi xuống ở thì hiện tại.
Đừng để mục tiêu trở thành kẻ đánh cắp niềm vui. Hãy nỗ lực hết mình, nhưng đồng thời học cách buông bỏ sự dính mắc vào kết quả.